Saadet Partisi'nin hazırladığı raporda, Türkiye'de toplumsal güvenin yalnızca bireyler arasındaki ilişkileri değil, ekonomik hayatı, sosyal dayanışmayı ve birlikte yaşama kültürünü de etkilediği değerlendirmesine yer verildi.

Raporda, Pew Research Center'ın 2025 yılında 25 ülkede gerçekleştirdiği araştırmaya atıf yapılarak Türkiye'de insanlara güven oranının yüzde 14 seviyesinde olduğu belirtildi. Türkiye Genel Sosyal Saha Araştırması'nın (TGSS) 2024 verilerine de yer verilen raporda, katılımcıların yüzde 36,4'ünün insanlara güven konusunda "0" puan verdiği, yüzde 62,7'sinin ise 0-4 arasındaki düşük güven aralığında bulunduğu aktarıldı. 6-10 arasında puan verenlerin oranının ise yüzde 17,8 olduğu ifade edildi.

"Güvensizlik, toplumsal ilişkileri daraltıyor"

Raporda, insanların karşılarındaki kişilerin dürüst davranacağına ilişkin algısının da toplumsal güven açısından önemli bir gösterge olduğu belirtildi. TGSS verilerine göre, insanların fırsat bulduğunda karşısındakini kandıracağını düşünenlerin oranının yüzde 53,6, yüksek güven tarafında bulunanların oranının ise yüzde 22,5 olduğu kaydedildi.

Toplumsal güvenin zayıflamasının insanların aile, akraba, hemşehri ve yakın çevrelerine daha fazla yönelmesine neden olabileceği savunulan raporda, bu durumun kişisel bağlantıların objektif kuralların önüne geçmesi ve kayırmacılık algısının güçlenmesi riskini beraberinde getirebileceği ifade edildi.

Eğitim ve gelir arttıkça güven yükseliyor

Raporda, eğitim ve gelir düzeyi ile toplumsal güven arasındaki ilişkiye de dikkat çekildi. Eğitim seviyesi yükseldikçe insanlara duyulan güvenin arttığı, benzer şekilde gelir düzeyi yüksek gruplarda da güven düzeyinin daha yüksek olduğu belirtildi.

Saadet Partisi raporunda, ekonomik güvencesizlik, geçim sıkıntısı ve gelecek kaygısının toplumsal ilişkiler üzerindeki etkisine dikkat çekilerek, güven meselesinin aynı zamanda sosyal adalet başlığı altında ele alınması gerektiği savunuldu.

Kadın ve erkekler arasındaki güven farkına da yer verilen raporda, insanlara duyulan ortalama güven puanının kadınlarda 2,7, erkeklerde ise 3,3 olduğu aktarıldı.

Komşuluk ilişkileri güvenle bağlantılı

Raporda öne çıkan başlıklardan biri de komşuluk ilişkileri oldu.

TGSS verilerine göre, komşularıyla haftada en az bir kez görüşenlerde mahalleye güvenenlerin oranı yüzde 36 olurken, komşularıyla yılda birkaç kez veya daha seyrek görüşenlerde bu oranın yüzde 18'e düştüğü belirtildi.

Saadet Partisi, bu verilerin insanların birbirleriyle temasının ve sosyal ilişkilerinin güven duygusuyla bağlantılı olduğunu gösterdiğini değerlendirdi.

Raporda ayrıca gençlerin mahallelerindeki insanlara en az güvenen kesim olduğu, 55 yaş üzerindeki kişilerde mahalledeki insanlara güvenenlerin oranının gençlerin neredeyse iki katına ulaştığı ifade edildi.

Aynı yerde uzun süre yaşayanların mahallelerine daha fazla güven duyduğu belirtilen raporda, aidiyet duygusunun da toplumsal güven açısından önem taşıdığı kaydedildi.

"Güvenin temeli ahlak ve adalet"

Raporda Saadet Partisi'nin "Önce Ahlâk ve Maneviyat" yaklaşımına da yer verildi. Toplumsal güvenin yalnızca hukuki düzenlemelerle sağlanamayacağı belirtilirken; insanların birbirlerinin hakkına riayet ettiği, verilen sözlerin tutulduğu ve kamu malının korunduğu bir toplumsal anlayışın önemine dikkat çekildi.

Bununla birlikte, ahlak vurgusunun adalet ilkesiyle birlikte ele alınması gerektiği savunuldu. Raporda vatandaşların haklarının korunacağına, emeğinin karşılığını alacağına, kuralların herkese eşit uygulanacağına ve liyakat sahibi kişilerin önünün açılacağına inanmasının toplumsal güven açısından önemli olduğu belirtildi.

12 maddelik çözüm önerisi

Saadet Partisi raporunda toplumsal güvenin güçlendirilmesi amacıyla 12 başlık altında öneriler sıralandı.

Bunlar arasında adalet ve hukuk güveninin güçlendirilmesi, liyakat ilkesinin esas alınması, sosyal adaletin güçlendirilmesi, mahalle kültürünün canlandırılması, ortak sosyal alanların artırılması, komşuluk ilişkilerinin desteklenmesi ve gençlerin mahalle yaşamına katılımının artırılması yer aldı.

Raporda ayrıca aile kurumunun desteklenmesi, eğitimde ahlak ve değer boyutunun güçlendirilmesi, kadınların kendilerini güvende hissedecekleri şehirlerin oluşturulması, toplumsal kutuplaşmayı azaltacak bir dil kullanılması ve sivil toplum ile yerel dayanışma mekanizmalarının güçlendirilmesi önerildi.

Saadet Partisi'nden çağrı

Raporla birlikte yayımlanan basın açıklamasında Saadet Partisi, toplumsal güven sorununu yalnızca bireysel ilişkiler çerçevesinde değerlendirmediğini belirtti.

Açıklamada, güvenin yeniden tesis edilmesi için adalet ve liyakatin güçlendirilmesi, aile ve mahalle bağlarının desteklenmesi, gençlerin toplumsal hayata katılımının artırılması ve sosyal dayanışmanın geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.

Saadet Partisi, "Önce Ahlâk ve Maneviyat" anlayışı çerçevesinde ahlak ve adaletin birlikte güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak, insanların haklarının korunacağına ve kuralların herkes için eşit uygulanacağına inandığı bir toplumsal düzen çağrısında bulundu.